Cá không ăn muối cá ươn, Con cãi cha mẹ trăm đường con hư !
Mỗi gia đình của người Việt mình là một đơn vị của xã hội, trong khi ở Âu Mỹ thì cá nhân là đơn vị của xã hội (?)
Gia đình Việt Nam là một “xã hội nhỏ” trong đó mọi thành viên ràng buộc nhau bằng sợi dây huyết thống; còn ở ngoài xã hội các thành viên bị trói buộc nhau bằng pháp luật.
Trong gia đình, các thành viên, ông bà, cha mẹ, con cái . . . vẫn còn sợi dây vô hình khác kết nối nhau giữ cho được ổn định, bền vững. Đó là nề nếp gia phong, một thứ øước lệ bất thành văn .
Nhờ cái gia phong đó mà chúng ta ăn ở, sống với nhau có trên có dưới, biết nhường nhịn, chia cơm xẻ áo, nâng đỡ nhau.
Cái gia phong đó buộc chúng ta sống sao cho xứng đáng, “kẻo mang tai mang tiếng”. Bởi vì :
- Con dại thì cái mang, hay
- Mũi dại thì lái chịu đòn . . . .
Người mình dù nhỏ, hay lớn, lỡ làm sai phạm điều gì, bậc làm cha mẹ vẫn bị mang tiếng, bị xã hội chê cười . . .
Do vậy ngay từ thuở bé, con cái luôn cần sự dạy dỗ của cha mẹ, và khi đến trường được sư dìu dắt của thầy cô về luân lý và đức dục.
Luân lý Giáo Khoa Thư lớp Đồng Ấu (Morale –Cours Infantin) có bài vở lòng về bổn phận đối với gia tộc là bài : Vâng lời cha mẹï.
Nhớ lại hồi còn nhỏ ở nhà, lúc nào cũng nghe ông bà biểu phải vâng lời cha mẹ; đi đến đâu cũng nghe người lớn biểu phải vâng lời; đến trường thầy giáo cũng biểu phải vâng lời . . .
Lớn lên ta lập gia đình, khi làm cha, làm mẹ, ta tiếp tục dạy con phải vâng lời kể từ khi con còn chập chững biết đi, mới bập bẹ gọi cha, gọi me,ï đến khi con cái khôn lớn, trưởng thành. . .
Mỗi lần cải lời ông bà, cha mẹ thì bị phạt quì gối, có khi bị cúi đầu khoanh tay xoay mặt vô vách, thậm chí có khi bị đòn nữa.
Khi vâng lời, ngoan ngoãn thì được thưởng cho ăn, cho quà, cho đi chơi . . .
Tại sao phải vâng lời cha mẹ ?
Nay đọc lại thấy Luân Lý Giáo Khoa Thư cắt nghĩa :
Cha mẹ là người đã trải việc đời, biết rõ được điều hơn lẽ
thiệt. Vậy cha mẹ có dặn bảo điều gì ta phải nghe lời .
À, té ra là như thế ! ! !
Cha mẹ là người đi trước, có kinh nghiệm từng trải, có hiểu biết hơn ta, cha mẹ là ông thầy giáo, con cái phải vâng lời cha mẹ. Bởi vì :
Cá không ăn muối cá ươn
Quả không sai, cá không ăn muối ắc phải ươn. Câu cách ngôn này xuất hiện trong bối cảnh Việt Nam ta ngày xưa, thời không có tủ đá, không có tủ lạnh như bây giờ.
“Cá” và “muối” rất gần gũi với người mình, nên đối với tuổi trẻ, dễ tạo ấn tượng, có tánh giáo dục cao. Người xưa không dùng hình ảnh trừu tượng hay ước lệ, hoặc lý luận . . . nên câu cách ngôn “ Cá không ăn muối cá ươn”, dễ được học trò tuổi trẻ chấp nhận .
Nói về muối, nhớ ngày xưa dân mình ăn muối hột, sau đó thì mới có muối bọt trắng và mịn. Nhưng ướp cá, làm dưa thường dùng muối hột vì độ mặn cao. Muối xứ mình là loại muối biển, làm từ nước biển ở Bạc Liêu, Cà Mau, Bà Rịa, Vũng Tàu (1) . . . Sang Mỹ chúng ta ăn muối lấy ở hầm mỏ, như muối hiệu “Morton Salt” thường bán ở các chợ.
Trở lại từ câu “ Cá không ăn muối cá ươn”, tác giả Luân Lý Giáo Khoa Thư viết tiếp :
Con cải cha mẹ trăm điều con hư . . . .
Tới đây hồi tưởng lại lúc ôm gói ra tỉnh vào học lớp nhì ( Cours Moyen I,II) (2), xa gia đình tuổi còn ham chơi, chưa biết gì . . . , nhớ lời mẹ dặn, chăm chỉ học hành . Lúc ấy chỉ sợ “sai một li, đi một dặm” . . . mà luôn luôn giữ mình, đè nén ham muốn, sợ làm mẹ buồn, sợ làm mất tiếng, hư hỏng gia phong, mang tai mang tiếng . . . .
Ông bà mình vẫn biết rằng :
Con hơn cha là nhà có phước.
Nhưng đó thuộc về kiến thức trường lớp, chuyên môn . . . thì xưa nay con cái phần nhiều, vượt trội hơn cha mẹ là bình thường.
Dừng ở đây để nói đến việc ngày trước, cha mẹ thường định việc hôn nhân cho con cái, nên dạy rằng :
Áo mặc sao qua khỏi đầu
Thoạt nghe khó chấp nhận được, vì độc đoán, thiếu tôn trọng con cái (?) . . .
Nhưng lùi về xã hội ta ngày xưa, thời xã hội nông nghiệp đóng kín, kinh tế tự túc, con người quanh quẩn trong xóm làng . . . nếu không thế thì làm sao ? Lấy ai mà định hôn nhân cho con ?
Ngày nay thực sự mà nói, ở gia đình, con cái biết vâng lời cha mẹ, khi lớn lên nếu không “nên suốt đời” thì cũng khó mà hư hỏng được lắm .
Phong hóa thay đổi , nhưng câu cách ngôn :“Áo mặc sao qua khỏi đầu” vẫn có phần giá trị, mặc dầu con cái ngày nay hằng ngày mặc T-Shirt tròng qua khỏi đầu cả ! ! !
Giá trị ở chỗ nào ?
Giá trị ở chỗ ý nghĩa câu nói, nó nhắc con cái chúng ta về “Bài học vâng lời” vì cha mẹ có kinh nghiệm hơn ta.
Mỗi khi đọc lại chuyện kể vua Tự Đức (3) có lần bị mẹ là bà Từ Dũ phạt . . . Ai trong chúng ta không thán phục gương hiếu hạnh và vâng lời của vua Tự Đức.
Trong phần tiểu dẫn, Luân Lý Giáo Khoa Thư kể câu chuyện giữa Bính và Đinh, có đoạn Đinh nói :
Cha mẹ tôi dặn tôi câu gì thì lúc vắng mặt, cũng như lúc có mặt, tôi chẳng dám sai lời.
Là ông bà, cha mẹ ai không sung sướng, vui mừng nếu nghe con cháu mình nói được như bé Đinh trong Luân Lý Giáo Khoa Thư.
Bất chợt rờ lên mái tóc bạc, nhận ra chúng ta đều ở tuổi “tri thiên mạng” cả, nhưng vẫn còn có cái ước mơ được ngồi bên mẹ, bên cha để nghe lời từ tốn dặn ta rằng :
Tài bất thắng đức.
Tiền tài như phấn thổ,
Cha ăn mặn, con khát nước . . .
Trong chúng ta, ai cũng có ít nhất một lần cải cha cải mẹ, thậm chí dối cha mẹ nữa . . . Nhưng đó cũng chính là bài học quí giá cho mỗi chúng ta về giá trị của sự “Vâng lời cha mẹ” là như thế nào.
Vâng lời cha mẹ không dừng lại ở giá trị luân lý, hay ở lý do là vì cha mẹ từng trải nhiều kinh nghiệm . . . mà còn là tình thương của con cái đối với cha mẹ .
Chúng ta, hồi còn nhỏ chăm chỉ học hành, lớn lên đi làm viêc luôn giữ gìn đạo đức, không dám vi phạm điều xấu . . . bởi lẽ chúng ta thương cha thương mẹ, sợ làm cha mẹ buồn.
Nay đọc lại bài học vâng lời cha mẹ :
Cá không ăn muối cá ươn
Con cải cha mẹ trăm đường con hư.
Lòng bùi ngùi thương cha thương mẹ. Nhưng tiếc thay không còn song thân để mà vâng lời nữa ! ! !
CÁ KHÔNG ĂN MUỐI CÁ ƯƠN…
Từ xưa,truyền thống của Á Đông là con cái phải thương yêu,hiếu kính,vâng lời cha mẹ, “Cá không ăn muối cá ươn.Con cãi cha mẹ trăm đường con hư”,vì đó là đấng sinh thành của mình,đã khổ cực nuôi mình khôn lớn,đã trải nghiệm,đi qua cuộc đời nhiều hơn nên cha mẹ có kinh nghiệm sống,những bài học quí giá truyền trao cho con cái,mà những kinh nghiệm ,bài học đó đáng lẽ mình phải đi qua nhiều thất bại mới biết được nó.
Nghe lời cha mẹ thì bản ngã của đứa trẻ sẽ nhỏ xuống,vì nó phải nép mình,phải hạ mình xuống để tuân thủ mệnh lệnh,không cãi bướng,không cố chấp ý mình.Bản ngã nhỏ xuống thì nhiều đức tính xuất hiện.
Thứ nhất là khiêm hạ,đứa bé sẽ biết tôn trọng mọi người,không thấy mình hay,không thấy mình giỏi,như biển,biển là nơi thấp nhất nên trăm con sông đều đổ về biển.Cũng vậy,khi đứa bé khiêm hạ thì mọi điều tốt đẹp sẽ đến với nó.Có thể bẩm sinh nó chỉ là một người bình thường,không có năng khiếu gì đặc biệt,nhưng do bản ngã của nó rất nhỏ nên nó sẽ biết khiêm hạ,lễ phép với người lớn,tôn trọng mọi người .Từ đó,nó sẽ giỏi lên,cuộc đời nó sẽ phát triển theo một chiều hướng tốt.
Thứ hai là sức chịu đựng cao và lòng dũng cảm đứa bé sẽ chịu được khó khăn,cực khổ,nghịch cảnh,không ngại nguy khó.Vì bản ngã nhỏ thì người đó sẽ quên mình,xả thân vì đại nghĩa.Còn những người bản ngã lớn,lúc nào cũng chỉ biết có mình,cũng chỉ lo cho mình thì sức chịu đựng rất kém,thiếu dũng cảm vì sợ sẽ ảnh hưởng đến mình.Nhờ sức chịu đựng đó,mà ta thấy,khi nước ta bị ngoại xâm lấn chiếm,có những con người đã xông pha ra trận mạc,bất kì khó khăn nào cũng vượt qua được,quyết tâm bảo vệ bờ cõi,chỉ vì những con người đó khi nhỏ,họ đã được dạy phải vâng lời cha mẹ,vâng lời người lớn làm bản ngã họ nhỏ xuống,nên khi lớn lên,họ có đủ khả năng chịu đựng gian khó,nguy hiểm để đem lại hòa bình cho non sông.
Một lợi ích của sức chịu đựng cao nữa là khi đứa bé lớn lên,dựng vợ gả chồng thì hôn nhân,gia đình sẽ bền vững. Cái gốc là trong quan hệ vợ chồng,nhiều khi có những xích mích hay sai phạm,người có bản ngã lớn thì rất dễ nổi nóng, gây gổ,cố chấp,ít tha thứ cho nhau,dần dà nảy sinh những mâu thuẫn trong gia đình,người vợ hoặc người chồng chán nản,bèn đi tìm hạnh phúc riêng ở bên ngoài,…và kết cục là gia đình đổ vỡ,con cái bơ vơ,thiếu thốn tình cảm của cha mẹ,khi lớn lên rất dễ sa vào những cạm bẫy của cuộc đời.Còn người có bản ngã nhỏ thì có thể chịu đựng được khi xảy ra xích mích,khi người bạn đời của họ mắc phải sai phạm,cùng nhau giải quyết và giúp nhau vượt qua lỗi lầm,vì thế nên gia đình được hạnh phúc lâu dài.Đó là lí do vì sao ở Tây phương,vợ chồng ly dị nhiều hơn ở Đông phương,vì đứa trẻ ở Tây phương được dạy theo lối phát triền bản ngã,luôn cãi lời cha mẹ,để chứng tỏ cá tính của mình,để tự bảo vệ mình,nên khi lớn lên lập gia đình rất dễ đổ vỡ.Còn đứa trẻ ở Đông phương,khi nhỏ được dạy phải vâng lời cha mẹ triệt để,làm cho bản ngã nhỏ dần,khi lớn lập gia đình thì gia đình rất bền vững,hạnh phúc lâu dài.Khi đứa trẻ vâng lời cha mẹ thì bản ngã của nó sẽ héo úa dần,mà bản ngã héo úa dần thì những điều tốt đẹp sẽ nở hoa.
Hiện nay,do thời đại văn minh,sự toàn cầu hóa ngày càng tiến triển,văn hóa của các nước xâm nhập lẫn nhau là điều khó tránh khỏi.Lối sống tự do,phóng đãng của Tây phương đang xâm nhập vào nước ta làm mai một dần những truyền thống quí giá của ta từ bao đời.Trong đó ,truyền thống con cái phải vâng lời cha mẹ bị mất đi một mảng rất lớn.Những luật lệ bảo vệ trẻ em vô lý và quá quắt cảu Tây phương đang từ từ xâm nhập vào nước ta,mà nguồn gốc của những luật lệ đó là một số trường hợp cá biệt,cha mẹ hành hạ con cái,một số ít mà thôi. Báo Thanh niên ngày 4/9/2009 có đăng tin một cô bé 6 tuổi bị người cha mất nhân tính của mình hành hạ,đến nỗi phải vào bệnh viện.Mọi người rất cảm thương cô bé đó và căm phẫn người cha tàn nhẫn.Rồi ta còn nghe thêm một số vụ bạo hành trẻ em,cha mẹ hành hạ con cái.Từ đó,báo chí bắt đầu lên tiếng nói rằng thầy cô,trường lớp phải dạy cho trẻ em cách phản kháng,chống đối người lớn để tự bảo vệ mình.Nhưng,chúng ta nên nhớ rằng ,trong khoảng 30000 người,thì chỉ có 1 người hành hạ con cái,là một người cực ác,còn số còn lại đều yêu thương con mình hết lòng,tận tụy lo lắng cho con.Thế thì tại sao chúng ta chỉ dựa trên một vài trường hợp hết sức cá biệt mà dựng nên một bộ luật vô lý để tạo cơ hội cho trẻ em phản kháng,chống đối cha mẹ , đó có phải là một cái nhìn khiếm khuyết và thiển cận quá chăng?Báo chí chỉ nói một chiều,chỉ dựa trên một vài trường hợp,nhưng không nhìn đến số đông còn lại. Những bộ luật bảo vệ trẻ em vô lý đó sẽ làm cho đứa trẻ trong gia đình trở nên vô lễ và bất hiếu,vì nó biết phía sau lưng luôn có những lực lượng bảo vệ cho nó,khi cha mẹ làm nó không vừa ý, nó sẽ nhờ cảnh sát can thiệp.Hậu quả của những việc làm đó là giới trẻ ở Tây phương sống hư hỏng,ăn chơi trụy lạc,luôn khác người để chứng tỏ cá tính của bản thân,chống đối người lớn. Theo lối ngang ngược đó,bản ngã của những đứa trẻ ngày càng phát triển thêm,lớn lên nó sẽ sống kém bản lĩnh,hèn nhát nhưng lúc nào cũng ngạo mạn,xem mình là trên hết ,chúng ta cứ tưởng tượng nếu trong một xã hội, mà phần đông là những người như thế thì đất nước này sẽ đi về đâu?Chúng ta hãy nghĩ xem cha mẹ khôn ngoan hơn con cái hay con cái khôn ngoan hơn cha mẹ?Cha mẹ yêu thương con cái hơn hay con cái yêu thương cha mẹ hơn?Trong việc dạy dỗ,sự nghiêm khắc tốt hơn hay sự dễ dãi,chiều chuộng tốt hơn? Nếu xét cho kĩ những điều đó thì tại sao chúng ta lại dành cho đứa trẻ quá nhiều quyền như thế?Nếu xét cho kĩ thì chúng ta mới thấy bộ luật bảo vệ trẻ em của Tây phương thật thiếu khôn ngoan và truyền thống con cái phải vâng lời cha mẹ của Đông phương thật đáng quí biết chừng nào!
Thế giới đang dóng lên hồi chuông báo động về đạo đức.Việt Nam đang từ từ mất dần những thuần phong mỹ tục đáng quí,trong đó có truyền thống con cái vâng lời cha mẹ.Nếu không ngăn chặn kịp thời thì lớp trẻ Việt Nam sớm muộn gì cũng đi theo vết xe đổ của Tây phương .Mọi người hãy cùng nhau chung tay góp sức lại để bảo vệ truyền thống tốt đẹp của ta,để chúng ta được sống lại những năm tháng yên bình,an vui,hạnh phúc ,tràn đầy đạo đức của thuở xa xưa.
NGUYỆT PHỔ ĐẠT